เมื่อวานเห็นข่าวไม่แน่ใจว่าเป็นที่จังหวัดปราจีนบุรีหรือที่สกลนคร มีอบต.แห่งหนึ่งจัดงานรำลึกถึงคุณจิตร ภูมิศักดิ์ เห็นแล้วก็อดสงสัยไม่ได้ว่า งานอย่างนี้เคยจัดโดยทางการมาก่อนบ้างหรือไม่ คุณจิตรเป็นคนหนึ่งในอดีตที่เคยต้องเข้าป่า แต่ไม่ใช่ในช่วงตุลาวิปโยค เป็นช่วงก่อนหน้านั้นนานแล้ว ตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ.2508 ถือเป็นบุคคลที่ไม่เป็นที่ต้องการของรัฐบาล

หลายคนอาจไม่เคยรู้จักจิตรมาก่อน แต่หลายคนน่าจะเคยอ่านบทกวี หรือฟังเพลงที่แต่งโดยจิตรมาบ้าง เพลงที่น่าจะเป็นที่รู้จักมากที่สุดน่าจะเป็นเพลงแสงดาวแห่งศรัทธา เป็นเพลงที่ถูกนำมาขับร้องทุกครั้งที่มีการชุมนุม

ผมเคยฟังครั้งแรกก็จากวงคาราวาน เมื่อหลายปีก่อนเคยมาค้นเจอว่าคุณชูศรี พุ่มชูศรีเคยร้องด้วย ไม่รู้ว่าร้องไว้ตั้งแต่เมื่อไหร่

ระหว่างค้นในเนตก็บังเอิญได้เจอกับเพลงเสียงเพรียกจากมาตุภูมิ ก็เลยได้รู้ว่าเพลงนี้คุณจิตรก็เป็นผู้แต่งไว้เช่นกัน ดูคลิปนี้แล้ว อยากดูงานคอนเสิร์ตนี้ ไม่ว่าจะเป็นเทปหรือสด ขนาดเพลงนี้เพลงเดียว ก็ทำให้เข้าใจว่า มีการนำเพลงของจิตรมาเรียบเรียงดนตรีใหม่ ซึ่งเพราะมากๆ

สิ่งที่น่าจะเป็นความสามารถและความโดดเด่นของจิตรน่าจะเป็นเรื่องภาษาศาสตร์โดยเฉพาะในละแวกสุวรรณภูมิ ทั้งภาษาไทย เขมร บาลี สันสกฤต ฯลฯ รวมถึงประวัติศาสตร์ในย่านนี้

หลังจากเห็นข่าวแล้ว ก็เลยลองหาหนังสือของจิตรว่าจะเอากลับมาอ่านใหม่ แต่หาไม่เจอเลย สงสัยโดนปลวกกินหมด เจอแต่หนังสือ หนังสือดี 100 เล่มที่คนไทยควรอ่าน ซึ่งมีงานของจิตรได้รับคัดเลือกด้วย

เดี๋ยวนี้จำงานเขียนของจิตรไม่ได้เลย เพราะสมัยที่อ่านจะเป็นช่วงชีวิตมหาวิทยาลัยเป็นส่วนใหญ่ แต่ที่พอจำๆได้บ้าง ก็เป็นเรื่องที่เราไม่เคยได้เรียนรู้ในหนังสือเรียนกระทรวงศึกษา โดยเฉพาะเรื่องภาษาไทย อย่างในหนังสือโองการแช่งน้ำ ลองอ่านบทความที่โอเพ่นออนไลน์ ก็น่าจะเห็นภาพงานของจิตรได้เป็นอย่างดี แล้วก็เรื่องประวัติศาสตร์ไทยระหว่างเรื่องที่เราเรียนในหนังสือ กับ ประวัติศาสตร์แบบหลากหลายชาติพันธฺที่ร่วมกันอยู่ในดินแดนนี้ ซึ่งก็เป็นมุมมองที่แตกต่าง และในช่วงนี้ตั้งแต่มีเหตุปัญหาที่ใต้ ก็เริ่มมีการพูดถึงชาติพันธฺุ์ที่อยู่ร่วมกันมา ไม่ใช่ว่าจะมีแต่ชนชาติไทยเท่านั้น ก็ไม่รู้ว่าจะเป็นเพราะอิทธิพลจากงานเขียนงานศึกษาของจิตรหรือไม่

ท้ายนี้ขอแสดงความรำลึกถึงคุณจิตร ณ ที่นี่